Nieuws

Gekookt, gebakken of in de stamppot, de aardappel is zonder twijfel volksvoedsel nummer één. Om de Nederlander een stukje dichter bij de producenten van deze langwerpige gele knol te brengen is het Pieperpad opgezet, dat tientallen biologische aardappelboeren, restaurantjes en Bed & Breakfasts aan elkaar verbindt. Onze verslaggeefster fietst samen met projectleider Jasper Vink van Bionext het Utrechtse deel van de route op zoek naar het geheim van de Nederlandse aardappel.
Tekst en foto's: Rianne Pelleboer

Er hangen dikke grijze wolken in de lucht en de temperatuur komt net boven het vriespunt. Op de smalle slootjes naast het fietspad ligt een dun laagje ijs, als een stuk vershoudfolie over het water. “Het is natuurlijk veel mooier als je later in het jaar gaat fietsen,” zegt Jasper, “dan staan de planten in bloei en dat is veel interessanter. Nu is alles nog zo kaal.”

Jasper Vink, projectleider bij Bionext, op het Pieperpad ter hoogte van Zeist

Het Pieperpad is een initiatief van Greenpeace en Bionext, ketenorganisatie voor duurzame, biologische landbouw en voeding. 'De meeste mensen weten niet meer waar hun eten vandaan komt,' vertelt Jasper. 'Dit is een manier om mensen op een actieve manier kennis te laten maken met de biologische productie van voeding. Het blijkt dat mensen die bewust bezig zijn met eten ook vaak actiever zijn en bijvoorbeeld vaker fietsen en wandelen, daar sluit het initiatief van het Pieperpad wel goed bij aan.' Met behulp van de ANWB hebben zij vakkundig deze route aan elkaar geknoopt. Elk knooppunt leid je naar een andere pieper. “De route loopt van het Noordelijkste puntje in Friesland tot het zuiden van Zeeland, want dat zijn de kleirijke gebieden in ons land,” vertelt Herman van Bekkem van Greenpeace “daar groeien de aardappels het best”.

Na een half uur fietsen komen we het eerste adresje tegen. In Oud-Amelisweerd in Bunnik ligt een oude moestuin. Het smeedijzeren hek, de beukenhaag als omheining en een kruidencirkel in het midden van de tuin geven Tuinderij Amelis'Hof de uitstraling van een authentieke moestuin. In deze tuin wordt alles nog met de hand gedaan. “In de zomermaanden komen hier vaak mensen helpen. We hebben dan ook een maatschappelijke functie.” vertelt Michel Smits, tuinder bij Amelis'Hof. “Dat is wat ik mooi vind aan deze tuinderij, je hebt iedere dag contact met mensen.” Naast een grote variëteit aan groenten, fruit en kruiden verbouwen ze ook verschillende soorten aardappels. “Het is eigenlijk niet te doen om tegen de grote akkerbouwers te concurreren, daarom moeten we het vooral van vroegtelers en bijzondere soorten hebben. We hebben aardappels die al in mei gerooid kunnen worden, dat is net op het moment dat de grote voorraden van de akkers op beginnen te raken. Ook hebben we bijzondere soorten. Emma is bijvoorbeeld een rode aardappel, Elise is helemaal blauw en Desire is geel van binnen en rood van buiten.”

Het is al dagen druilerig buiten, de paden in het bos bij Rhijnauwen zijn glibberig en modderig. Nog geen vijftig meter verderop, om de hoek bij Amelis'Hof staat het oude koetshuis dat tegenwoordig gebruikt wordt als restaurant. Aan de oorspronkelijke bouw van het koetshuis lijkt weinig veranderd te zijn. De bakstenen vloer en muren van 'De Veldkeuken' zorgen voor een natuurlijke sfeer die compleet in harmonie is met haar  imago. De schilderijen en houten kasten geven het interieur een warme sfeer. Van broodjes, taart en koffie tot het schoonmaakmiddel en het sopje voor de afwas, alles is biologisch.

De fietstocht gaat verder door de velden bij Rhijnauwen via de Rijnsoever naar de Grotelaan. Aan de rechterkant van de weg loopt de Kromme Rijn. De geluiden van de drukke weg zijn helemaal op de achtergrond verdwenen en het enige wat je hoort zijn de vogels die overvliegen en de wind die door de bomen blaast. Een kort moment van rust.

We fietsen het centrum van Zeist binnen. De auto's, fietsers, grote gebouwen en winkels vormen een sterk contrast met de rustige plattelandsweggetjes. We zijn een stukje van de route af gegaan om de Groene winkel in Zeist te bezoeken. Deze winkel heeft de prijs voor de beste biologische winkel 2013 gewonnen. Midden in de winkel staat een rek vol aardappels. Grote, kleine, rode, gele, langwerpige en ronde. “Allemaal van Nederlandse producenten”, vertelt Rudi Gerding, eigenaar van de winkel. “We hebben ook een bijzondere: de Bionica.” De Bionica is het eerste echte biologische aardappelras. Om aardappels te kunnen verbouwen zonder bestrijdingsmiddelen te gebruiken moet je een ras hebben die bestand is tegen phytophthora, een hardnekkige aardappelziekte. Aardappelkweker Niek Vos heeft zich meer dan tien jaar over gedaan om een sterke aardappel te ontwikkelen. In 2008 lukte het hem om een aardappel te kweken die bijna niet om ver te krijgen is door deze ziekte.

De Bionica aardappels in het schap bij de Groene Winkel in Zeist

De route van Zeist naar Driebergen loopt grotendeels langs de drukke Hoofdstraat. Het volgende adresje is even zoeken. Naast de grote weg staan felgele borden die alle belangrijke plekken in het dorp aanwijzen. Een van de borden leidt naar landgoed Kraaybekerhof. In het oude koetshuis op het landgoed huist tegenwoordig een restaurant. In de tuin rondom het gebouw worden verschillende groenten en fruit verbouwd. In de zomer staat ook de bloementuin volledig in bloei. De opbrengst is voornamelijk bestemd voor het restaurant dat veel aandacht aan de aardappel geeft. Kraaybekerhof heeft zich met name op de oudere aardappel soorten geconcentreerd. Tuinman Theo Engbers vertelt dat dit in de winkels zeker niet de populairste soorten zijn. Voor grootschalige aardappelverbouwers brengen de oudere rassen te weinig op. Ze zijn gevoelig voor ziektes en daardoor bijna uitgestorven. Gelukkig weet de chef van het restaurant wel raad met deze soorten. “We hebben hier gerechten met drie soorten waaronder bijvoorbeeld de blauwe of de rode aardappels. Dan kunnen de mensen de verschillen zien en proeven en voelen ze het verschil in structuur. Want als je er friet van maakt of door de stamppot doet verliest hij al snel zijn waarde.”

Bij de meeste adresjes op de route is het mogelijk om zelf je handen uit de mouwen te steken en te helpen in de tuin. Ook bij boerderij 'De Riet' in Leusden, aan het eind van onze route is dit het geval. “In mei vorig jaar heeft een groepje middelbare scholieren daar een nieuwe aardappel gepoot” vertelt Herman van Bekkem bedenker van het Pieperpad. “Kweekbedrijf Agrico heeft door middel van kruising het voor elkaar gekregen om een nieuwe aardappel te maken die heel goed bestand is tegen phytophthora. Op de site van het Pieperpad hebben we een prijsvraag gehad om de naam voor de nieuwe aardappel te bedenken. Zelf vind ik het wel bijzonder dat hij naar degene die de pieper naar Nederland heeft gebracht is vernoemd: Carolus Clusius. In mei hebben de leerlingen geholpen om de Carolus te poten en in oktober is de oogst groots gevierd met een oogstfeest.”

De winter duurt lang en de tuinen zijn modderig en kaal. Op de landgoederen zijn ze alweer druk bezig met de voorbereiden voor het aankomende seizoen en het duurt niet lang meer voor het poten kan beginnen. Vanaf mei gaan al het pootgoed de grond weer in en zullen de tuinen vol gaan bloeien. Met de zomerse zon in de lucht en groen op het land kan de reis door Utrecht pas echt beginnen.

Natuurlijk
Amelis'Hof heeft meer dan vijftig verschillende groenten in veel variaties en verbouwd ook kruiden, fruit en snijbloemen. Michel Smits vertelt waarom zij groenten verbouwen op de manier zoals dat  vroeger in oude moestuinen gebeurde. “Met deze manier van werken is helemaal niet nodig om bestrijdingsmiddelen te gebruiken, want al deze verschillende planten trekken allemaal beestjes aan. Door de grote diversiteit zijn eigenlijk ook alle natuurlijke vijanden aanwezig, daardoor zijn al de gewassen veel minder kwetsbaar.”

Culinair op de route
De veldkeuken is een bedrijf die bestaat uit twee restaurants en een bakkerij. Deze bakkerij heeft met haar speld zuurdesembrood afgelopen jaar de prijs voor het Lekkerste brood van Nederland bemachtigd.

Doe maar gewoon
“De aardappel moet iets langwerpig zijn, en geel van kleur zijn. Anders verkoopt het niet” zegt Herman van Bekkem over een wel heel bijzondere aardappel. De Bionica is in 2008 officieel erkend als aardappelras maar het is niet gelukt om de markt te veroveren. De knol is iets rond en wit van binnen. “Mensen vinden dat raar. Ze willen graag een 'gewone' aardappel. Nu is de Bionica omgedoopt tot 'Nieks Witte' wat ervoor zorgt dat de afwijkende karakteristieke kenmerken juist een handelsmerk wordt.

Hi Tech
Wat de meeste mensen niet weten in dat de biologische aardappelboeren gebruik maken van de nieuwste technologie. Omdat zij geen gebruik maken van bestrijdingsmiddelen moeten zij andere manieren vinden om van onkruid en ziektes af te komen. Tegenwoordig zijn er pootmachines met een GPS systeem. Die weet exact waar de aardappel geplant wordt. Zo kan de machine op de computer vinden waar de knol onder de grond verstopt zit en weet hij precies waar het onkruid weg geschoffeld moet worden zonder de aardappelen te beschadigen.